"เบื้องหลังความอร่อยของอาหารไทย... ที่ถูกปรุงโดยแม่น้ำเมื่อหมื่นปีก่อน"

โดย ตรีประดับ

เวลาเรากินข้าวหอมมะลิเรียงเม็ดสวย แกงส้มกุ้งแม่น้ำตัวโต หรือต้มยำปลาทูหน้ารสชาติมันสะใจ... เคยสงสัยไหมว่า ทำไมวัตถุดิบของไทยมันถึงได้อร่อยและอุดมสมบูรณ์ขนาดนี้?

คำตอบซ่อนอยู่ใน "ตะกอนดิน" ที่เดินทางมานับหมื่นปีนั่นแหละ!

สายน้ำทั้ง 4 สาย (เจ้าพระยา ท่าจีน แม่กลอง บางปะกง) ไม่ได้แบกมาแค่ดินโคลนเปล่าๆ แต่มันไปกวาดเอา "แร่ธาตุและสารอาหาร" จากป่าเขา ทั่วสารทิศมารวมกัน พอมาทับถมกันที่ภาคกลาง ดินตรงนี้จึงกลายเป็น "ดินอภิมหาปุ๋ย" ที่มีความอุดมสมบูรณ์สูงมาก ปลูกอะไรก็งาม ข้าวปลาอาหารอวบอิ่ม จนกลายเป็นอู่ข้าวอู่น้ำของเอเชีย

เท่านั้นยังไม่พอ! ตะกอนส่วนที่ไหลเลยไปถึงอ่าวไทย โคลนตมเหล่านั้นคือ "แพลงก์ตอนบูฟเฟ่ต์" ชั้นเลิศของสัตว์น้ำ มันทำให้เกิดห่วงโซ่อาหารขนาดใหญ่ เป็นที่อนุบาลของกุ้ง หอย ปู ปลา โดยเฉพาะ "ปลาทูแม่กลอง" ที่หน้างอคอหักและเนื้อรสมันเป็นเอกลักษณ์ ก็เพราะได้กินอาหารบุฟเฟ่ต์ตะกอนสูตรพิเศษนี้เอง

สรุปง่ายๆ คือ ทุกคำของอาหารไทยที่เราเคี้ยวอยู่ทุกวันนี้... มีรสชาติของความอุดมสมบูรณ์หมื่นปีที่ธรรมชาติปรุงมาให้เราอย่างประณีต!

ถ้าย้อนเวลากลับไปเมื่อ 12,000 ปีก่อน แล้วคุณบอกเพื่อนที่เป็นมนุษย์อุษาคเนย์เช่นเดียวกับคุณว่า "เฮ้ย ไปเที่ยวทะเลลพบุรีกัน" เพื่อนอาจจะมองว่าคุณบ้า (เพราะหมื่นกว่าปีก่อน คงไม่ได้เที่ยวทะเลกัน ฮ่าๆๆ) แต่เชื่อไหมว่านั่นคือเรื่องจริง!

เพราะในยุคนั้น ขอบชายฝั่งทะเลของอ่าวไทยไม่ได้อยู่ที่บางขุนเทียนเหมือนตอนนี้ แต่มันลากยาวลึกเข้าไปถึงจังหวัดลพบุรี นครสวรรค์ นู่นเลย! ส่วนพื้นที่ที่เรายืนรถติดกันอยู่ทุกวันนี้ ไม่ว่าจะเป็น กรุงเทพฯ, นนทบุรี, ปทุมธานี หรืออยุธยา... ทั้งหมดนี้ไม่มีอยู่บนแผนที่ครับ เพราะมันคือพื้นดินใต้สะดือทะเลที่ฝูงปลาแหวกว่ายอยู่

ลองจินตนาการว่าคุณมีไทม์แมชชีน ย้อนอดีตกลับไป 12,000 ปีที่แล้วตรงพิกัด "กรุงเทพมหานคร" พอเปิดประตูยานออกมา แทนที่จะเจอทางเดินรถไฟฟ้า คุณกลับต้องกลั้นหายใจเพราะรอบตัวคือมวลน้ำมหาศาลของอ่าวไทยโบราณ!

ในยุคนั้น ผืนแผ่นดินภาคกลางตอนล่างที่เราคุ้นเคยยังไม่ถือกำเนิดขึ้นด้วยซ้ำ อยุธยาคือทะเลลึก ปทุมธานีและนนทบุรีคือที่อยู่ของสัตว์ทะเล ส่วนลพบุรีคือเมืองชายหาดตากอากาศสุดชิค (ถ้ามียุคนั้นนะ)

กาลเวลาผ่านไปนับหมื่นปี ตะกอนจากแม่น้ำโขง แม่น้ำเจ้าพระยา และแม่น้ำท่าจีน ถึงได้ค่อยๆ ไหลมาถมทะเลตรงนี้ให้กลายเป็นแผ่นดินแห้งๆ ให้เราได้มาสร้างตึกรามบ้านช่องในวันนี้... ทุกก้าวที่เราเดินในกรุงเทพฯ วันนี้ จึงเคยเป็นที่ว่ายน้ำของฉลามโบราณมาก่อนทั้งนั้น

ลองจินตนาการถึงโปรเจกต์ถมทะเลขนาดมหึมา... ที่ไม่ได้ใช้รถสิบล้อ ไม่ได้ใช้เทคโนโลยีมนุษย์ แต่เป็นฝีมือของ "แม่น้ำเจ้าพระยา แม่น้ำท่าจีน แม่น้ำแม่กลอง และแม่น้ำบางปะกง" ที่จับมือกันทำงานตลอด 24 ชั่วโมง ไม่มีวันหยุด มานานนับหมื่นปี!

ย้อนกลับไปในวันที่อ่าวไทยยังลึกไปถึงลพบุรี ทุกๆ วัน สายน้ำเหล่านี้จะทำหน้าที่เป็น "นักขนส่ง" แบกเอาตะกอนดิน โคลน และแร่ธาตุจากภูเขาทางภาคเหนือและภาคตะวันตก ไหลล่องลงมาสู่ใต้

พอสายน้ำเดินทางมาถึง "ปากอ่าวโบราณ" (แถวๆ อยุธยา-ลพบุรี) ความเร็วของน้ำก็เริ่มลดลง ทำให้ตะกอนดินที่แบกมาหนักๆ ค่อยๆ ทรุดตัวจมลงสู่ก้นทะเลทีละนิด... ทีละมิลลิเมตร วันแล้ววันเล่า ปีแล้วปีเล่า

จากร่องน้ำลึก กลายเป็นตม จากตมกลายเป็นดินเลน และขยับขยายกลายเป็น "ดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำ" ผืนใหญ่ ทะเลค่อยๆ ล่าถอยออกไปอย่างจำยอม จนในที่สุด แผ่นดินเกิดใหม่ที่อุดมสมบูรณ์ที่สุดก็ถือกำเนิดขึ้น... และเราเรียกมันว่า "ภาคกลางของประเทศไทย"

ถ้าคุณขุดดินใต้กรุงเทพฯ นนทบุรี หรือปทุมธานีลงไปลึกๆ คุณจะไม่เจอหินแข็งๆ เหมือนภาคอื่น แต่จะเจอ "ดินเหนียวกรุงเทพฯ" (Bangkok Clay) หนาเตอะ นั่นเป็นเพราะเมืองเหล่านี้ถูกสร้างขึ้นมาจากกองทัพตะกอน!

ข้อมูลทางธรณีวิทยาบอกเราว่า ตลอด 10,000 ปีที่ผ่านมา อ่าวไทยตอนบนหดเล็กลงเรื่อยๆ ด้วยอัตราการงอกของแผ่นดินที่เร็วอย่างน่าเหลือเชื่อ ในบางยุค แผ่นดินงอกออกไปทางทิศใต้เฉลี่ยถึง ปีละ 4-5 เมตร เลยทีเดียว!

ดินทุกก้อนที่คุณเห็นใน กทม. วันนี้ ครั้งหนึ่งมันเคยเป็นเศษหินและดินบนภูเขาในเชียงใหม่ หรือสุโขทัย ที่ถูกน้ำป่ากัดเซาะ แล้วเดินทางไกลหลายร้อยกิโลเมตรลงมาทับถมกันใต้ทะเลโบราณ

พูดง่ายๆ คือ กรุงเทพฯ ไม่ได้อยู่บนแผ่นดินแม่มาตั้งแต่แรก แต่เราอยู่บน "ผลงานศิลปะชิ้นเอก" ที่แม่น้ำหลายสายช่วยกันปั้นขึ้นมาจากซากตะกอนต่างหาก!

แผ่นดินภาคกลางและอ่าวไทย ไม่ได้มีดีแค่พื้นที่กว้างใหญ่ แต่เป็นเพราะระบบ "บุฟเฟ่ต์ตะกอนหมื่นปี" ที่แม่น้ำประทานให้!

🌾 บนบก = ครัวระดับโลก

ตะกอนจาก 4 แม่น้ำสายหลัก พัดเอาปุ๋ยธรรมชาติมาถมจนกลายเป็น "ดินเหนียวภาคกลาง" ดินที่ขึ้นชื่อว่าปลูกข้าวอร่อยที่สุด ปลูกผลไม้รสหวานฉ่ำที่สุด เพราะสารอาหารในดินแน่นปึ้ก!

🌊 ในน้ำ = ซูเปอร์มาร์เก็ตซีฟู้ด

ตะกอนโคลนที่ไหลลงอ่าวไทยโบราณ กลายเป็นอาหารจานโปรดของแพลงก์ตอน เมื่อแพลงก์ตอนอุดมสมบูรณ์ กุ้ง หอย ปู ปลา วาฬบรูด้า ก็พากันมาอออยู่ตรงนี้ อ่าวไทยเราเลยกลายเป็นแหล่งจับปลาที่ชุกชุมที่สุด

💡 คิดดูสิ: ต้มยำกุ้ง ข้าวผัดปู หรือปลาทูทอดที่คุณกินวันนี้ เบื้องหลังความอร่อยระดับโลก... เริ่มต้นมาจากการทับถมของดินโคลนตั้งแต่ 12,000 ปีที่แล้วนั่นเอง!

เอาหล่ะ มาถึงบทสรุปจริงๆ ซะที กว่าจะมีกรุงเทพฯ ในวันนี้ พื้นที่ตรงนี้มีการเปลี่ยนผ่านทางกายภาพ ทางการเมือง ทางวัฒนธรรม มาอย่างโชกโชน 244 ปีล่าสุดและปีต่อๆ ไป เป็นยุครัตนโกสินทร์ที่สืบทอดเรื่องราวของเมืองไทยผ่านอาหารได้ดีที่สุด เพราะมีมรดกหลักร้อยปีที่ได้ผสมผสานกับอาหารไทยยุคใหม่

ความอร่อยของอาหารไทยรัตนโกสินทร์อยู่ตรงนี้แล้ว มาลองกันได้ที่ร้านจิรกาล (Jirakaan) สุขุมวิท 51

Book Now